ग्रीन कॉरिडॉरची संपूर्ण माहिती Green Corridor Information In Marathi

Green Corridor Information In Marathi | ग्रीन कॉरिडॉरची माहिती मराठीत, संपुर्ण माहिती, उद्देश, प्रकार, रचना, फायदे, उदाहरणे… शहरे पर्यावरणाबाबत अधिक जागरूक होत आहेत आणि शहरी ग्रीन कॉरिडॉर या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या महत्त्वामुळे ग्रीन कॉरिडॉरची सर्व माहिती पाहूया..

Green Corridor information in Marathi

ग्रीन कॉरिडॉरची संपूर्ण माहिती Green Corridor information in Marathi

वन्यजीव कॉरिडॉर, अधिवास कॉरिडॉर किंवा ग्रीन कॉरिडॉर हा अधिवासाचा एक विभाग आहे जो मानवी क्रियाकलाप किंवा संरचना (जसे की रस्ते, विकास किंवा लॉगिंग) द्वारे विभक्त केलेल्या वन्यजीव लोकसंख्येला जोडतो.

हे लोकसंख्येमधील व्यक्तींच्या देवाणघेवाणीला अनुमती देते, ज्यामुळे प्रजनन आणि कमी झालेल्या जनुकीय विविधतेचे नकारात्मक परिणाम कमी होण्यास मदत होते (अनुवांशिक प्रवाहाद्वारे), जे वेगळ्या लोकसंख्येमध्ये सामान्य आहेत. अप्रत्याशित घटनांमुळे (जसे की आग किंवा रोग) कमी झालेल्या किंवा कमी झालेल्या लोकसंख्येची पुनर्स्थापना करण्यासाठी कॉरिडॉर देखील मदत करू शकतात.

ग्रीन कॉरिडॉरचा उद्देश

जैवविविधतेला चालना देणे हे अधिवास कॉरिडॉर स्थापन करण्याचे प्राथमिक उद्दिष्ट आहे. जेव्हा मानवी हस्तक्षेपामुळे भूभागाचे तुकडे होतात तेव्हा लोकसंख्या अस्थिर होते आणि अनेक प्राणी आणि वनस्पतींच्या प्रजाती धोक्यात येतात. तुकड्यांना पुन्हा जोडून लोकसंख्येतील चढउतार नाटकीयरित्या कमी केले जाऊ शकतात. कॉरिडॉर तीन घटकांना मदत करू शकतात जे लोकसंख्या स्थिर ठेवण्यास मदत करतात:

  1. वसाहतीकरण जेव्हा त्यांच्या मूळ निवासस्थानात अन्न किंवा इतर नैसर्गिक संसाधने कमी असतात, तेव्हा प्राणी हलवू शकतात आणि नवीन क्षेत्र व्यापू शकतात.
  2. स्थलांतर जेव्हा ते मानवी विकासाच्या अडथळ्यांमध्ये व्यत्यय आणत नाही, तेव्हा हंगामी स्थलांतर करणाऱ्या प्रजाती अधिक सुरक्षितपणे आणि प्रभावीपणे करू शकतात.
  3. आंतरप्रजनन होते जेव्हा प्राणी शेजारच्या भागात नवीन जोडीदार शोधतात, ज्यामुळे अनुवांशिक विविधता वाढते.

ज्या क्षेत्रात नैसर्गिक क्षेत्राचा नाश झाल्यामुळे स्थानिक प्रजातींवर गंभीर परिणाम झाला आहे, तेथे निवासस्थान कॉरिडॉर हा एक संभाव्य उपाय म्हणून विचार केला जाऊ शकतो. रस्ते, इमारती आणि शेतजमिनीमुळे परिसरातील वनस्पती आणि प्राण्यांचा नाश होऊ शकतो. शिवाय, जंगलातील आग आणि पूर यासारख्या नैसर्गिक आपत्ती प्राण्यांना पळून जाण्यास भाग पाडू शकतात.

जर निवासस्थान सुरक्षिततेशी जोडलेले नसेल तर त्याचा परिणाम मृत्यू होईल. अवशेष हा नैसर्गिक अधिवासाचा उरलेला भाग आहे आणि प्रजातींचे संवर्धन करण्यासाठी, असे भाग जोडले जाणे आवश्यक आहे, कारण जेव्हा स्थलांतर कमी होते तेव्हा विलोपन वाढते.

कॉरिडॉर जमिनीवर किंवा पाण्यावर बांधले जाऊ शकतात. रिपेरियन रिबन्स हे वॉटर कॉरिडॉर आहेत जे सहसा नद्या आणि प्रवाहांचे रूप धारण करतात. लँड कॉरिडॉर मोठ्या वनक्षेत्रांना जोडणाऱ्या वृक्षाच्छादित पट्ट्यांइतके मोठे असू शकतात. तथापि, ते फुटपाथच्या बाजूने झुडुपांच्या ओळीसारखे सोपे असू शकतात.

लहान प्राणी, विशेषत: पक्षी, त्यांना विश्रांतीसाठी सुरक्षित निवासस्थान मिळत नाही तोपर्यंत ते झाडापासून दुसऱ्या झाडाकडे जाऊ शकतात. किमान कॉरिडॉर प्राण्यांना हालचाल करण्यास मदत करतात असे नाही, तर ते सौंदर्यदृष्ट्या आनंददायक देखील असतात, जे काहीवेळा समुदायाला त्यांचा स्वीकार आणि समर्थन करण्यास प्रोत्साहित करतात.

ग्रीन कॉरिडॉरचे प्रकार

निवासस्थानाच्या कॉरिडॉरची रुंदी वर्गीकरण करण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. साधारणपणे, कॉरिडॉर जितका विस्तीर्ण असेल तितक्या जास्त प्रजाती त्याचा वापर करतील. तथापि, आदर्श कॉरिडॉर (फ्लेरी 1997) तयार करण्यासाठी रुंदी लांबीचे प्रमाण, तसेच डिझाइन आणि गुणवत्ता तितकेच महत्त्वाचे आहे. जर जमिनीची पट्टी योग्यरित्या बांधली गेली असेल तर ती तण, भक्षक आणि रसायने यांसारख्या कडा प्रभावांना कमी असुरक्षित असेल. कॉरिडॉरची रुंदी तीन श्रेणींमध्ये विभागली गेली आहे:

  • प्रादेशिक: (500 मी. पेक्षा जास्त रुंद) स्थलांतरित मार्गांसारखे प्रमुख पर्यावरणीय ग्रेडियंट जोडते.
  • उपप्रादेशिक: (>300 मी रुंद) रिजलाइन्स आणि व्हॅली फ्लोअर्स सारख्या मोठ्या वनस्पतियुक्त लँडस्केप वैशिष्ट्यांना जोडते.
  • स्थानिक: (सुमारे 50 मी); उरलेल्या गल्ल्या, वेटलँड्स, रिजलाइन्स इ. जोडणे.

निवासस्थान कॉरिडॉर देखील त्यांच्या निरंतरतेच्या आधारावर वर्गीकृत केले जाऊ शकतात. अखंड कॉरिडॉर हे योग्य निवासस्थानाचे अखंड पट्टे आहेत, तर “स्टेपिंग स्टोन” कॉरिडॉर हे योग्य निवासस्थानाचे छोटे पॅच आहेत. एका रेषेत मांडलेले पायऱ्यांचे दगड दोन क्षेत्रांना जोडणाऱ्या जमिनीची एक पट्टी बनवतात, जो सतत कॉरिडॉर सारखा असतो.

काही प्रकार संरक्षित कोर क्षेत्रांना जोडतात आणि प्रजातींना स्थलांतर करण्यास प्रोत्साहित करतात किंवा परवानगी देतात.

कॉरिडॉर हे वन्यजीव क्रॉसिंग, अंडरपास किंवा हायवेसारखे मानवनिर्मित वैशिष्ट्य ओलांडण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या ओव्हरपासच्या रूपात देखील सूक्ष्म असू शकतात. ते प्राणी आणि मानवी सुरक्षा दोन्ही वाढवतात. अनेक व्यस्त महामार्ग मूळ प्रजातींनी व्यापलेल्या नैसर्गिक अधिवासातून जातात.

हरणांसारखे मोठे प्राणी जेव्हा रहदारीसमोरून जातात आणि वाहनांना धडकतात तेव्हा त्यांना धोका निर्माण होतो. ओव्हरपास किंवा अंडरपास जनावरांना व्यस्त रस्ता ओलांडण्यास परवानगी देण्यासाठी पूल म्हणून काम करतात. निरीक्षणानुसार, अंडरपास हे ओव्हरपासपेक्षा अधिक यशस्वी आहेत कारण अनेक प्राणी रहदारीसमोर पूल ओलांडण्यास घाबरतात आणि अधिक लपून राहणे पसंत करतात.

ग्रीन कॉरिडॉरची रचना

नवीन संशोधनानुसार, वन्यजीव कॉरिडॉर सममितीने न बांधता काही यादृच्छिकता किंवा विषमतेसह बांधले पाहिजेत. कॅलिफोर्निया विद्यापीठ, डेव्हिस येथे हा अभ्यास करण्यात आला.

वन्यजीव कॉरिडॉर कडा प्रभावांना असुरक्षित असतात, ज्यामुळे निवासस्थानाच्या तुकड्याच्या काठावरील अधिवासाची गुणवत्ता मुख्य अधिवास क्षेत्रांपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी असते. वन्यजीव कॉरिडॉर मोठ्या प्रजातींसाठी महत्त्वपूर्ण आहेत ज्यांना मोठ्या श्रेणीची आवश्यकता आहे, परंतु ते लहान प्राणी आणि वनस्पतींसाठी कनेक्शन कॉरिडॉर तसेच “बचाव परिणाम” प्रदान करणारे पर्यावरणीय कनेक्टर म्हणून देखील महत्त्वाचे आहेत.

ग्रीन कॉरिडॉरचे फायदे

ग्रीन कॉरिडॉरचे फायदे

जेव्हा पर्यावरणाचा विचार केला जातो तेव्हा खालील सर्वात महत्वाचे फायदे आहेत:

  • सायकल किंवा स्कूटर यासारख्या प्रदूषण न करणाऱ्या वाहतुकीच्या पद्धतींचा प्रचार.
  • शहरातील वायू आणि ध्वनी प्रदूषण कमी झाले आहे.
  • सुधारित वादळ पाणी व्यवस्थापन (पावसाचे पाणी) मध्ये योगदान.
  • शहरी वातावरणात अधिक हिरवीगार जागा जैवविविधता वाढवते.
  • उष्णता बेटांची निर्मिती रोखण्यास मदत करते, ज्यामुळे तापमान प्रभावीपणे कमी होते.

ग्रीन कॉरिडॉरचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे, पूर्वी नमूद केलेल्या पर्यावरणीय फायद्यांव्यतिरिक्त, ते सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक फायदे देखील निर्माण करतात. उदाहरणार्थ, ते शारीरिक क्रियाकलाप आणि मानसिक विश्रांतीला प्रोत्साहन देऊन लोकांच्या जीवनाची गुणवत्ता सुधारतात, ते खुल्या हवेतील सभागृह किंवा प्रदर्शन इमारतींसह सांस्कृतिक दृश्य वाढवतात आणि, बर्याच बाबतीत, ते शहराच्या अर्थव्यवस्थेला लाभ देणारे पर्यटक आकर्षण आहेत.

ग्रीन कॉरिडॉरची उदाहरणे

  • हत्ती कॉरिडॉर – Elephant corridor

हत्ती कॉरिडॉर हा अरुंद जमिनीचा भाग आहे जो हत्तींना एका वस्तीतून दुसऱ्या भागात जाऊ देतो. भारतात, 88 हत्ती कॉरिडॉर ओळखले गेले आहेत.

  • प्रमुख वन्यजीव कॉरिडॉर – Major wildlife corridors
    • ईस्टर्न हिमालयन कॉरिडॉर
    • चीन-रशिया टायगर कॉरिडॉर
    • फ्लॅग टायगर कॉरिडॉर
    • भारतातील गारो हिल्समध्ये स्थित सिजू-रेवाक कॉरिडॉर
    • आसामच्या लुमडिंग रिझर्व्ह फॉरेस्टमध्ये NH 54 वर, दोन हत्ती पास आणि दोन छोटे पूल आहेत.
    • उत्तराखंड, भारतातील NH 72 आणि NH 58 वर प्रत्येकी सहा मीटरच्या उभ्या मंजुरीसह तीन हत्ती अंडरपास.

FAQ

वन्यजीव कॉरिडॉर किंवा ग्रीन कॉरिडॉरचे महत्त्व काय आहे ?

वन्यजीव कॉरिडॉर किंवा ग्रीन कॉरिडॉरचे काही महत्त्व आहेत…
प्राणी-वाहन टक्कर प्रतिबंधित करते
वनस्पती वाढण्यास मदत करते
अनुवांशिक विविधतेला प्रोत्साहन देते
विखंडन प्रतिबंधित करते
सुरक्षित रस्ता

ग्रीन कॉरिडॉरची संकल्पना काय आहे ?

वन्यजीव कॉरिडॉर, अधिवास कॉरिडॉर किंवा ग्रीन कॉरिडॉर हा अधिवासाचा एक विभाग आहे जो मानवी क्रियाकलाप किंवा संरचना (जसे की रस्ते, विकास किंवा लॉगिंग) द्वारे विभक्त केलेल्या वन्यजीव लोकसंख्येला जोडतो.

ग्रीन कॉरिडॉरची उदिष्टे काय आहे ?

ग्रीन कॉरिडॉरची काही उदिष्टे म्हणजे…
आंतरप्रजनन
स्थलांतर
वसाहतीकरण

Leave a Comment